Έρχεται μια στιγμή στη ζωή των περισσότερων από εμάς που οι ρόλοι αντιστρέφονται. Εκεί που οι γονείς μας ήταν το στήριγμα και το καταφύγιό μας, αρχίζουμε να παρατηρούμε τα πρώτα σημάδια της κόπωσης, της λήθης ή της σωματικής αδυναμίας. Στην αρχή το αρνούμαστε. Λέμε «εντάξει, μια φορά ξέχασε το μάτι της κουζίνας» ή «τυχαίο ήταν που δεν απάντησε στο τηλέφωνο». Όμως, κάποια στιγμή, η πραγματικότητα μας χτυπά την πόρτα. Το μπάνιο γίνεται μια επικίνδυνη αποστολή, το ψυγείο γεμίζει ληγμένα τρόφιμα και τα φάρμακα στο κουτάκι τους μένουν ατάκτως ερριμμένα.
Τότε είναι που παίρνουμε τη μεγάλη απόφαση: «Χρειαζόμαστε βοήθεια». Και κάπου εκεί, ξεκινάει ένας Γολγοθάς. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το πιο δύσκολο κομμάτι είναι να βρεις τον κατάλληλο άνθρωπο. Στην πραγματικότητα όμως, το πιο δύσκολο είναι να προετοιμάσεις το έδαφος ώστε η συνεργασία αυτή να μην καταρρεύσει μέσα στις πρώτες δεκαπέντε μέρες.
Η διαφορά ανάμεσα σε μια οικογένεια που βρίσκει την ηρεμία της και σε μια που βυθίζεται στο χάος, κρύβεται σε δύο άξονες που σπάνια συζητάμε ανοιχτά πριν ξεκινήσουμε την αναζήτηση.
1. Η παγίδα της «γενικής βοήθειας»: Γιατί η ασάφεια φέρνει τριβές
Όταν βρισκόμαστε σε κρίση, τείνουμε να μιλάμε με γενικότητες. Λέμε στον υποψήφιο φροντιστή: «Θέλουμε απλώς κάποιον να προσέχει τη μητέρα μου». Αυτή η φράση είναι η αρχή της αποτυχίας. Τι σημαίνει «να προσέχει»; Για τον έναν σημαίνει να πίνουν καφέ και να κουβεντιάζουν, για τον άλλον σημαίνει να κάνει μπάνιο έναν άνθρωπο με κινητικά προβλήματα και για έναν τρίτο σημαίνει να καθαρίζει όλο το σπίτι και να μαγειρεύει για πέντε άτομα.
Πριν καν σηκώσετε το τηλέφωνο για να πάρετε την πρώτη συνέντευξη, πρέπει να κάτσετε στο ίδιο τραπέζι, ιδανικά μαζί με τα αδέρφια σας, τον/τη σύζυγο και, αν η κατάστασή του το επιτρέπει, με τον ίδιο τον ηλικιωμένο και να γίνετε εξαντλητικά συγκεκριμένοι.
Καταγράψτε τις καθημερινές ανάγκες: Μην υποθέτετε τίποτα. Χρειάζεται βοήθεια στην προσωπική υγιεινή; Μπορεί ο άνθρωπός σας να μπει μόνος του στην μπανιέρα ή χρειάζεται στήριξη; Το φαγητό πρέπει να ακολουθεί συγκεκριμένο διαιτολόγιο για το ζάχαρο ή την πίεση; Υπάρχει ανάγκη για συνοδεία σε γιατρούς ή για απλές βόλτες στο τετράγωνο ώστε να μην ατονήσουν οι μύες;
Οι ώρες που δεν διαπραγματεύεστε: Κάθε σπίτι έχει έναν δικό του ρυθμό. Αν η μητέρα σας έχει συνηθίσει να κοιμάται το μεσημέρι 2-4 και θέλει απόλυτη ησυχία, αυτό είναι μια «ιερή» πληροφορία. Αν ο πατέρας σας θέλει να διαβάζει την εφημερίδα του το πρωί χωρίς κανείς να του μιλάει, ο φροντιστής πρέπει να το γνωρίζει. Αυτά τα μικρά πράγματα είναι που χτίζουν το αίσθημα της ασφάλειας στον ηλικιωμένο.
Οι κόκκινες γραμμές (Τα «Όχι»): Εδώ είναι που οι περισσότερες συνεργασίες «σκαλώνουν». Πρέπει να θέσετε τα όρια από την αρχή. Για παράδειγμα: «Δεν θέλουμε να του δίνετε γλυκά, όσο κι αν επιμένει», «Δεν αλλάζει το πρόγραμμα των φαρμάκων χωρίς δική μας έγκριση», «Δεν μένει ποτέ μόνος του έξω από το σπίτι». Όταν ο επαγγελματίας γνωρίζει τους κανόνες του παιχνιδιού, νιώθει κι εκείνος μεγαλύτερη σιγουριά στην εργασία του.
Η σαφήνεια δεν είναι ένδειξη δυσπιστίας ή αυστηρότητας. Είναι ο μόνος τρόπος να δείξετε σεβασμό και στον δικό σας άνθρωπο αλλά και στον επαγγελματία που πρόκειται να μπει στον πιο ιδιωτικό σας χώρο.
2. Ποιος κάνει κουμάντο; Το πρόβλημα των πολλών «αρχηγών»
Ίσως το πιο συνηθισμένο σενάριο στις ελληνικές οικογένειες είναι το εξής: Η μία κόρη θέλει να ελέγχει τα πάντα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, ο γιος δεν έχει χρόνο αλλά εμφανίζεται μια φορά την εβδομάδα και έχει «άποψη» για όλα, η νύφη νιώθει ότι δεν πρέπει να ανακατευτεί και ο ίδιος ο ηλικιωμένος φωνάζει ότι «δεν θέλει κανέναν ξένο στο σπίτι του».
Αυτό το σκηνικό είναι η τέλεια συνταγή για να παραιτηθεί ακόμα και ο πιο υπομονετικός φροντιστής μέσα σε λίγες μέρες. Φανταστείτε να δουλεύετε κάπου και να παίρνετε διαφορετικές εντολές από τρεις διαφορετικούς ανθρώπους. Είναι εξαντλητικό και αναποτελεσματικό.
Πρέπει να ξεκαθαρίσετε τους ρόλους σας πριν ξεκινήσει η συνεργασία:
- Ο βασικός υπεύθυνος επικοινωνίας: Πρέπει να υπάρχει ένας άνθρωπος που θα μιλάει με τον φροντιστή. Αυτός θα ενημερώνεται για το πώς πήγε η μέρα, αυτός θα δίνει τις οδηγίες, σε αυτόν θα αναφέρονται τυχόν προβλήματα. Αν όλη η οικογένεια παίρνει τηλέφωνο τον φροντιστή για να κάνει υποδείξεις, το μόνο που θα καταφέρετε είναι να τον αποσυντονίσετε.
- Ο λήπτης των αποφάσεων: Όταν προκύπτει μια διαφωνία (π.χ. για μια ιατρική εξέταση ή μια αλλαγή στο πρόγραμμα), ποιος έχει τον τελευταίο λόγο; Συμφωνήστε το μεταξύ σας, ώστε να μη βρεθεί ο φροντιστής στη μέση μιας οικογενειακής σύρραξης.
- Η διαχείριση της άρνησης του ηλικιωμένου: Αυτό είναι το πιο λεπτό σημείο. Ο άνθρωπός μας συχνά νιώθει ότι χάνει την αυτονομία του και αντιδρά. Πρέπει να συμφωνήσετε πώς θα ενσωματώσετε την άποψή του στη συνεργασία. Πώς θα τον ενημερώσετε για τις αλλαγές χωρίς να νιώθει ότι τον παραγκωνίζετε; Ο φροντιστής πρέπει να είναι σύμμαχός του, όχι ο «δεσμοφύλακάς» του.
Γιατί όλα αυτά έχουν σημασία;
Συχνά ακούμε ανθρώπους να παραπονιούνται ότι «δεν υπάρχουν πια καλοί φροντιστές» ή ότι «τους αλλάζουμε σαν τα πουκάμισα». Στις περισσότερες περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη επαγγελματισμού, αλλά η έλλειψη προετοιμασίας από την πλευρά της οικογένειας.
Ένας φροντιστής μπαίνει σε ένα σπίτι που έχει ήδη τις δικές του πληγές, τις δικές του εντάσεις και τις δικές του ισορροπίες. Αν εσείς οι ίδιοι δεν έχετε βάλει σε μια τάξη το τι θέλετε και ποιος αποφασίζει, πώς περιμένετε από έναν ξένο άνθρωπο να μαντέψει τις ανάγκες σας;
Η φροντίδα ενός ηλικιωμένου δεν είναι απλώς μια δουλειά· είναι μια βαθιά ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Για να πετύχει, χρειάζεται κάτι παραπάνω από ένα καλό βιογραφικό. Χρειάζεται μια οικογένεια που έχει κάτσει να σκεφτεί, να συζητήσει και να αποφασίσει πώς θέλει να είναι η καθημερινότητά της από εδώ και πέρα.
Μην περιμένετε «να τα δείτε στην πορεία». Η πορεία θα είναι πολύ πιο εύκολη αν έχετε φροντίσει να καθαρίσετε το μονοπάτι από πριν. Η ηρεμία των γονιών μας, αλλά και η δική μας, αξίζει αυτή την προσπάθεια.
